Tời điện là thiết bị nâng hạ được sử dụng phổ biến tại các công trình xây dựng, giúp vận chuyển gạch, xi măng và vật liệu lên tầng cao nhanh chóng. Tuy nhiên, không ít trường hợp máy mới sử dụng vài tháng đã xuất hiện tình trạng nóng motor, mòn cáp hoặc phanh giữ tải kém. Dưới đây là 5 lỗi dễ làm hỏng tời điện tại công trình xây dựng và cách khắc phục dựa trên kinh nghiệm sử dụng thực tế.
1. Nâng hàng liên tục ở mức tải trọng tối đa
Nhiều thợ xây dựng cho rằng tời có tải trọng định mức 500kg thì có thể nâng liên tục 500kg trong suốt ca làm việc. Thực tế, khi vận hành sát tải trong nhiều chu kỳ, motor và hộp giảm tốc phải chịu tải lớn, dễ phát sinh nhiệt. Nếu vượt quá chế độ làm việc cho phép, motor có nguy cơ quá nhiệt, giảm tuổi thọ cách điện và hư hỏng.
Cách khắc phục:
- Với các dòng tời điện xây dựng thông thường, nên lựa chọn thiết bị có tải trọng định mức lớn hơn tải nâng thực tế khoảng 20–30%, đồng thời tuân thủ giới hạn của nhà sản xuất.
- Không nâng vượt tải trọng định mức, kể cả trong thời gian ngắn.
- Tuân thủ thời gian làm việc và nghỉ của motor theo tài liệu kỹ thuật.
Ví dụ: Công trình thường xuyên nâng vật liệu nặng 350–400kg nên cân nhắc tời 500kg có chế độ làm việc phù hợp thay vì sử dụng tời 400kg liên tục ở mức tải tối đa.
2. Sử dụng dây điện quá nhỏ khiến motor bị sụt áp
Tại các công trình nhà phố 3–5 tầng, tời điện thường được cấp nguồn qua dây kéo dài hàng chục mét. Nếu dây dẫn có tiết diện quá nhỏ, điện áp tại đầu vào motor có thể giảm đáng kể khi máy khởi động và nâng tải. Khi điện áp không đạt yêu cầu, motor có thể khởi động yếu, dòng điện tăng và phát nhiệt bất thường. Tình trạng kéo dài có nguy cơ làm hỏng cuộn dây hoặc khiến thiết bị bảo vệ tác động liên tục.
Cách khắc phục:
- Lựa chọn tiết diện dây dẫn dựa trên công suất motor, chiều dài đường dây và phương pháp lắp đặt.
- Đo điện áp tại đầu vào tời khi đang nâng tải để kiểm tra tình trạng sụt áp.
- Không sử dụng dây điện bị nối nhiều đoạn, đầu nối lỏng hoặc ổ cắm không phù hợp với dòng tải.
- Kiểm tra nguồn điện trước khi vận hành, đặc biệt tại công trình sử dụng chung nhiều thiết bị công suất lớn.
3. Kéo cáp xiên khiến cáp cuốn lệch và nhanh hỏng tang
Một lỗi tời điện khá phổ biến là đặt máy không thẳng với hướng kéo hoặc bố trí puly đổi hướng không đúng vị trí. Khi cáp đi vào tang với góc lệch quá lớn, dây cáp dễ dồn về một phía, chồng chéo và bị chèn ép giữa các lớp cáp. Lâu ngày, tình trạng này có thể gây biến dạng cáp, mòn rãnh tang và tạo lực bất thường lên các bộ phận dẫn hướng.
Đặc biệt, với tời điện xây dựng sử dụng cáp dài 50–100m, hiện tượng cuốn lệch càng cần được kiểm soát.
Cách khắc phục:
- Bố trí tời và puly để cáp đi vào tang trong giới hạn góc cho phép của nhà sản xuất.
- Kiểm tra hướng cáp trước khi nâng hàng.
- Không dùng tay chỉnh cáp khi tang đang quay.
- Nếu cáp bị chồng chéo, cần dừng máy, cô lập nguồn điện, đưa tải về trạng thái an toàn và xử lý theo hướng dẫn kỹ thuật.
4. Đảo chiều nâng hạ liên tục khi motor chưa dừng hẳn
Trong quá trình đưa vật liệu lên tầng cao, người vận hành thường phải điều chỉnh vị trí hàng hóa nhiều lần. Một số thợ có thói quen nhấn nút nâng rồi lập tức chuyển sang nút hạ khi máy vẫn đang quay. Việc đảo chiều đột ngột có thể tạo ra tải trọng động lớn lên motor, hộp giảm tốc và hệ thống truyền động. Nếu lặp lại thường xuyên, bánh răng, khớp nối và các bộ phận điện có thể xuống cấp nhanh hơn.
Cách khắc phục:
- Nhả nút điều khiển và chờ motor dừng hẳn trước khi đảo chiều, trừ khi nhà sản xuất có quy định điều khiển khác.
- Không nhấn đồng thời hai nút nâng và hạ.
- Với công việc cần căn chỉnh tải thường xuyên, nên lựa chọn tời có hai cấp tốc độ hoặc hệ thống điều khiển phù hợp.
- Kiểm tra contactor, bộ điều khiển và hệ thống phanh nếu máy xuất hiện hiện tượng giật mạnh khi chuyển hướng.
5. Bỏ qua kiểm tra phanh và dây cáp trước mỗi ca làm việc
Sau một thời gian sử dụng, phanh có thể bị mòn, điều chỉnh sai hoặc hoạt động không ổn định. Trong khi đó, dây cáp thường xuyên tiếp xúc với bụi xi măng, nước mưa và ma sát tại puly nên dễ xuất hiện tình trạng gỉ sét, đứt sợi hoặc biến dạng. Nếu tiếp tục vận hành khi phanh giữ tải kém, hàng hóa có thể bị trôi sau khi nhả nút điều khiển. Đây không chỉ là lỗi gây hỏng tời điện mà còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn nghiêm trọng.
Cách khắc phục:
- Kiểm tra tình trạng cáp, móc nâng, chốt an toàn và các điểm liên kết trước mỗi ca.
- Thử chức năng phanh ở độ cao thấp, trong khu vực an toàn và theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Dừng sử dụng ngay nếu tải bị trôi, phanh phát tiếng kêu bất thường hoặc cáp có dấu hiệu hư hỏng vượt giới hạn cho phép.
- Vệ sinh, bôi trơn dây cáp và bảo dưỡng hệ thống phanh theo đúng hướng dẫn kỹ thuật.
Xem thêm: 5 công việc tại công trình cần đến pa lăng xích kéo tay
6. Kết luận
Phần lớn các lỗi dễ làm hỏng tời điện tại công trình xây dựng đều liên quan đến việc sử dụng sai tải trọng, nguồn điện không phù hợp, kéo cáp lệch hướng, đảo chiều đột ngột và thiếu kiểm tra trước khi vận hành.
Để tời điện xây dựng hoạt động bền bỉ và an toàn, người sử dụng cần lựa chọn thiết bị phù hợp với tải trọng thực tế, tuân thủ chế độ làm việc và kiểm tra các bộ phận quan trọng trước mỗi ca. Phát hiện và xử lý sớm những lỗi tời điện này sẽ giúp giảm chi phí sửa chữa, hạn chế thời gian gián đoạn thi công và kéo dài tuổi thọ thiết bị.