Đang nâng gạch, xi măng lên tầng thì cáp bất ngờ cuốn lệch, chồng chéo hoặc kẹt cứng trên tang. Đây là sự cố không hiếm gặp khi sử dụng tời điện xây dựng, đặc biệt tại những công trình có đường cáp bố trí chưa hợp lý. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, xử lý sai cách có thể khiến cáp biến dạng, hỏng tang cuốn và mất an toàn khi nâng hạ. Vậy khi gặp tình trạng này, thợ công trình cần xử lý thế nào?
1. Cáp tời điện bị rối, phải xử lý thế nào ngay lúc đang nâng?
Khi phát hiện cáp cuốn lệch hoặc chồng chéo bất thường, tuyệt đối không cố vận hành tiếp để hoàn thành chuyến nâng.
Chúng tôi thường xử lý theo trình tự:
- Dừng nâng ngay: Nhả nút điều khiển, sử dụng chức năng dừng khẩn cấp nếu cần.
- Kiểm soát tải: Khoanh vùng bên dưới, không cho người đứng hoặc đi qua khu vực nâng.
- Hạ tải an toàn: Chỉ hạ khi hệ thống vẫn hoạt động bình thường và đường cáp cho phép. Nếu cáp đã kẹt, phanh không giữ tải hoặc có nguy cơ đứt cáp, không tiếp tục vận hành.
- Ngắt nguồn: Sau khi tải được đưa về vị trí an toàn, cô lập nguồn điện trước khi kiểm tra.
Nếu tải đang treo và không thể hạ an toàn, phải giữ nguyên khu vực cách ly và yêu cầu nhân viên kỹ thuật có chuyên môn thực hiện phương án xử lý.
Kinh nghiệm: Tuyệt đối không dùng tay kéo, gỡ hoặc chỉnh cáp tời điện khi máy đang hoạt động hay tải còn treo.
2. Vì sao cáp tời điện thường cuốn lệch và chồng lớp?
Qua quá trình sử dụng tời điện tại công trình, chúng tôi nhận thấy bốn nguyên nhân thường gặp:
- Kéo xiên: Tời đặt lệch hướng nâng hoặc puly không thẳng hàng khiến cáp dồn về một phía tang.
- Cáp bị chùng: Khi hạ móc không tải hoặc tải chạm đất, cáp mất lực căng và các vòng cuốn dễ bị lỏng.
- Cáp cuốn sai lớp: Các vòng cáp ban đầu không được sắp xếp đúng theo hướng dẫn, khiến lớp tiếp theo chèn lên lớp trước.
- Cáp hư hỏng: Cáp bị xoắn, gập, biến dạng hoặc có sợi đứt dễ mắc vào những vòng cáp khác.
Ví dụ, với tời điện xây dựng đặt dưới đất, nếu vị trí puly đổi hướng không phù hợp, cáp có thể liên tục dồn về một bên tang dù máy vẫn nâng đúng tải trọng.
Kinh nghiệm: Nếu cáp cứ rối ở cùng một vị trí sau mỗi lần chỉnh, chúng tôi sẽ kiểm tra lại hướng cáp và vị trí puly thay vì tiếp tục gỡ thủ công.
3. Cách gỡ rối cáp tời điện đúng kỹ thuật
Sau khi tải đã được hạ an toàn, nguồn điện được cô lập và tang cuốn được bảo đảm không thể quay ngoài ý muốn, chúng tôi tiến hành kiểm tra tình trạng cáp.
Trường hợp 1: Cáp chỉ cuốn lệch, chưa biến dạng
Kiểm tra hướng dẫn của nhà sản xuất để xác định phương án nhả và cuốn lại cáp phù hợp. Việc chỉnh cáp phải do người có chuyên môn thực hiện, sử dụng phương tiện phù hợp và không đưa tay vào vùng kẹp giữa cáp với tang. Khi cuốn lại, cần bảo đảm cáp có lực căng phù hợp, các vòng nằm đúng rãnh hoặc đúng cách xếp lớp theo thiết kế.
Trường hợp 2: Cáp bị kẹt giữa các lớp
Không cố giật cáp, dùng xà beng cạy hoặc cho motor chạy ngược để kéo cáp ra. Cần kiểm tra mức độ kẹt và thực hiện phương án tháo, xử lý theo tài liệu kỹ thuật của thiết bị.
Trường hợp 3: Cáp bị gập, bẹp hoặc đứt sợi
Nếu cáp xuất hiện biến dạng nghiêm trọng hoặc vượt tiêu chí loại bỏ của nhà sản xuất và tiêu chuẩn áp dụng, phải thay cáp mới đúng thông số. Không tự ý cắt nối, hàn hoặc tiếp tục sử dụng cáp đã mất khả năng chịu lực.
Kinh nghiệm: Gỡ được cáp chưa có nghĩa là máy đã an toàn. Chúng tôi luôn kiểm tra lại tình trạng cáp, tang cuốn, puly và cơ cấu phanh trước khi đưa tời trở lại làm việc.
4. Làm thế nào để tời điện không bị rối cáp trở lại?
Muốn xử lý dứt điểm, phải điều chỉnh nguyên nhân gây rối thay vì chỉ cuốn lại cáp. Đối với tời điện xây dựng, chúng tôi thường chú ý những vấn đề sau:
- Bố trí đúng đường cáp: Căn chỉnh vị trí tời và puly theo góc dẫn cáp cho phép của nhà sản xuất.
- Hạn chế cáp chùng: Kiểm soát quá trình hạ móc, không tiếp tục nhả cáp khi tải đã chạm đất.
- Kiểm tra tang cuốn: Bảo đảm cáp được cuốn đúng chiều, đúng số lớp và không vượt dung lượng tang.
- Kiểm tra trước mỗi ca: Quan sát cáp có bị xoắn, gập, đứt sợi hoặc cuốn lệch bất thường hay không.
- Vận hành đúng kỹ thuật: Không kéo xiên, đảo chiều đột ngột hoặc cố nâng khi cáp đang kẹt.
Với công trình sử dụng cáp dài 50–60m, cần đặc biệt chú ý cách cuốn cáp trên tang. Khi cáp cuốn nhiều lớp, bán kính cuốn thay đổi và lực kéo hữu dụng có thể giảm theo đặc tính thiết kế của tời.
5. Kết luận
Khi tời điện bị rối cáp trong lúc nâng vật liệu, việc đầu tiên là dừng máy, kiểm soát tải và đưa tải về trạng thái an toàn trước khi kiểm tra. Không cố kéo tiếp hoặc dùng tay chỉnh cáp khi tải còn treo.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, phần lớn tình trạng cáp cuốn lệch tái diễn cần được kiểm tra từ hướng kéo, vị trí puly và cách cuốn cáp trên tang. Xử lý đúng nguyên nhân sẽ giúp hạn chế hư hỏng cáp tời điện, bảo vệ hệ truyền động và giảm nguy cơ mất an toàn tại công trình.